Positieve en negatieve bekrachtiging

Paarden leren continue in het bijzijn van de mens, dat realiseren we ons niet altijd. Wanneer het gedrag goed is, dan bekrachtigen we dat positief of negatief. Hierdoor zal het paard een volgende keer dit gedrag juist wel of juist niet herhalen. Een wetenschappelijke term voor dit leerproces is operante conditionering. Daarmee kun je voorkomen dat je paard gedrag laat zien die je niet wil zien en gedrag vertoont die je wel wil zien.

Bekrachtiging en bestraffing

Er zijn 4 elementen in dit leerproces. De eerste indeling van de operante conditioneringselementen maakt onderscheid tussen bekrachtiging en bestraffing. Het belangrijkste is de intentie van de trainer, en niet zoals vaak wordt gedacht de ernst van de ondernomen actie. Ten eerste kan je gebruikmaken van versterking: dit doe je wanneer je het gedrag in de toekomst vaker wilt zien. Een beloning kan verschillende dingen zijn: jouw stem, een snoepje, een aai of rust. Daar tegenover staat straf, dit doe je wanneer je gedrag juist minder of niet wilt zien in de toekomst. Als je het achterbeen van een paard optilt en hij schopt, dan straf je hem bijvoorbeeld met je stem.

Positieve bekrachtiging

Bekrachtiging en bestraffing worden onderverdeeld in positieve en negatieve vormen van bekrachtiging en bestraffing. Ze kunnen worden gezien als toevoeging (positieve bekrachtiging) en verwijdering (negatieve bekrachtiging). Bij een positieve bekrachtiging voeg je iets toe om het ​​gedrag meer waarschijnlijk te maken in de toekomst. Dit doe je vanuit beloning. Na het uitvoeren van gewenst gedrag kan je jouw paard belonen door: een kriebel op de schoft, een aai over zijn hals, een rustpauze, een zacht woord of een voerbeloning.

Negatieve bekrachtiging

Bij negatieve bekrachtiging neem je iets weg om het ​​gedrag meer waarschijnlijk te maken in de toekomst. Dat doe je vanuit de motivatie. Bij het rijden gebruiken we heel veel negatieve bekrachtiging. Denk bijvoorbeeld aan het geven van een beenhulp. Zodra je paard de gewenste reactie naar voren geeft, haal je de druk van je been weg. Deze negatieve versterking is hetzelfde als ‘drukontlasting’, dus zorg ervoor dat je de druk verminderd, of dat nu met je stem is of door een aanwijzing met een hulp. Dat is wat er bedoeld word met ‘negatief’. Door die druk niet op tijd weg te nemen kan een positieve vraag, bijvoorbeeld het geven van been, leiden tot gewenning en dus herhaling van het gedrag.

Positieve en negatieve bestraffing

Bij een Positieve bestraffing voeg je iets toe om het gedrag minder waarschijnlijk te maken in de toekomst. Veelvoorkomende voorbeelden zijn het verheffen van je stem naar het paard of het slaan met de zweep om het ongewenst gedrag, zoals bijten of trappen, te voorkomen. Bij een negatieve straf neem je iets weg om het ​​gedrag minder waarschijnlijk te maken in de toekomst. Dit wordt niet vaak gebruikt bij het trainen van paarden. Maar hierbij wordt het zien van soortgenoten of het ontnemen van voedsel bedoeld.

Keuze van trainer

Het is aan jou de keuze om als trainer van je paard te bepalen wat je gebruikt. Je kunt versterking gebruiken en dat gedrag aanmoedigen dat je wilt zien, of je kunt straf gebruiken en proberen te voorkomen dat je paard gedrag blijft vertonen dat je niet wilt.

Timing is belangrijk

Paarden leren gemakkelijker van het bekrachtigen van goed gedrag dan het straffen van slecht gedrag. Bij het straffen is het belangrijk dat je een goede timing hebt. Het paard moet begrijpen waarom hij gestraft wordt. Wanneer je net te laat bent heeft het straffen niet het juiste effect omdat je paard niet weet waarom hij gestraft wordt. Het gaat vaak fout op het moment dat de trainer van het paard straft op het verkeerde moment. Het paard heeft geen idee waarom het gestraft wordt en zal er niet van hebben geleerd. Het gedrag kan zich herhalen en wij noemen het paard dan ‘ondeugend’ , ‘respectloos’ of ‘eigenwijs’ terwijl wij het hem niet duidelijk hebben gezegd. Straffen op het verkeerde moment kan je paard onzeker maken omdat hij niet begrijpt wat je bedoeld. De straf kan als verassing komen, de training wordt voor je paard onvoorspelbaar en je paard wordt heel angstig.

Tekst: Isa Vorkink / CAP

Bron: Horse and People

Foto: Alieke Datema